روانشناسی طراحی: ۸ اصل مهم که باید در پروژه‌های طراحی خود به کار گیرید

هنگامی که پای انتخاب به میان می‌آید، طراحی حرف اول و آخر را می‌زند. هر رنگ، شکل، خط، فونت و متنی که شما در وبسایت خود به کار ببرید، تاثیر بسزایی در روند انتخاب مخاطبین خواهد داشت. با استفاده از کمی چاشنی خلاقیت، می‌توان مخاطبان را از لحاظ روانشناسی تحت تاثیر قرار داد و به نتیجه مطلوب رسید.

  ۸ اصل روان‌شناسی که روند طراحی شما را تغییر خواهند داد

آموزش روان‍شناسی رنگ به معنای معرفی یک راه و روش مستقیم و نشان دادن طراحی مطلقا خوب و مطلقا بد نیست! بلکه این مبحث درک بصری شما را افزایش خواهد داد و در نتیجه با استفاده از خلاقیت و مهارت خود، قادر خواهید بود تا طراحی مورد نظر خود را بر طبق این اصول پیاده‌سازی کنید. در ادامه برخی از مهم‌ترین اصول روان‌شناسی طراحی را به شما معرفی می‌کنیم.

  ۱) مدل سازی ذهنی

دانشمندان علوم کامپیوتری و طراحان تجربه‌کاربری مباحث زیادی را در حوزه مدل‌سازی ذهنی مطرح کرده‌اند. زیرا طراحی یک پروژه‌ جدید (مانند یک وب‌سایت یا یک برنامه کاربردی) نیازمند تحلیلی دقیق از دید بصری کاربران آن است. مدل‌سازی ذهنی به معنای فرآیند نقشه‌برداری از درک بصری یک انسان از محیط واقعی و پیاده‌سازی آن در محیط مجازی است. همه این کارها به کشف ادراک بصری کاربران بستگی دارد.
برای مثال آیکون‌هایی مانند آیکون فولدرها و my computer را در نظر بگیرید. همه آن‌ها براساس اجسام واقعی محیط خارجی طراحی شده‌اند و همین موضوع باعث سهولت درک آن‌ها برای کاربران می‌شود.

مدل سازی ذهنی در طراحی
در طول مراحل طراحی نباید از آزمایشات بصری غافل شوید. آیا پیام من کامل و صریح و قابل درک است؟ از چه جهاتی برای حرکت و ناوبری انتخاب کنم؟ تصاویر و عناصر بصری تا چه‌اندازه‌ای آشنا و گویا هستند؟ شما می‌توانید از دوستان خود در آزمایشات بصری برای بهبود ادراک بصری پروژه کمک بگیرید.

۲) اثر “ون ریستورف”

اثر ون ریستورف موضوعی بسیار ساده و واضح و در عین حال عجیب در دنیای طراحی است. گاهی شما می‌خواهید تا جهت دید و توجه مخاطبان‌تان را بر روی نقطه‌ای خاص متمرکز کنید، حتی اگر عناصر دیگری نیز در اطراف آن نقطه وجود داشته باشند. در این مواقع ممکن است از فونت، رنگ و یا تصویری متفاوت و متمایز استفاده کنید.
برای مثال در پروژه زیر یکی از شرکت‌های کاریابی انگلستان با استفاده از این تصویر، تمایز ایده‌ها و موقعیت‌های خاص را نسبت به سایرین نمایش داده است.

ایجاد تمرکز بصری
شما می‌توانید از اثر ریستورف در سراسر صفحه وب‌سایت خود و بر روی عناصر مختلفی از صفحه استفاده کنید. برای مثال همانند مثال زیر، با استفاده از کنتراست و تضاد رنگ بر روی دکمه فراخوان عمل، می‌توانید توجه کاربران را به سمت آن جذب کنید.

جلب توجه باطراحی

۳) اصول گشتالت

روان‌شناسی گشتالت به بررسی تاثیر عناصر مختلف بصری بر روی یکدیگر می‌پردازد. به عبارت دیگر اصول گشتالت (قوانین گشتالت) تمرکز ویژه‌ای بر روی نحوه گروه‌بندی عناصر مختلف در کنار یکدیگر دارد. برخی از اصول آن عبارتند از:
• مجاورت: مجاورت به معنای قرار‌گیری شکل‌های مختلف در کنار یکدیگر است، به طوری که به جای نمایش جداگانه، تصویر واحدی را خلق می‌کنند. برای مثال در تصویر زیر اگرچه عناصر متعددی در داخل لوگوی U شکل Unilever قرار دارد، اما باز هم در نگاه اول صرفا شاهد یک حرف U هستیم.

اصول گشتالت مجاورت
• تشابه : اشیا شبیه به هم در کنار هم شکل واحدی را خلق می‌کنند. برای مثال لوگوی NBC نمونه‌ای از ایجاد تصویر واحد به کمک اشیاء مشابه است.

اصول گشتالت تشابه
• بسته : این حالت زمانی رخ می‌دهد که شکل از نظر ظاهری محدود و بسته نشده باشد. برای مثال در لوگوی Girl Scout با استفاده از رنگ و فضای خالی، دو چهره نمایان شده‌اند که محدوده بسته مشخصی ندارند.

اصول گشتالت بسته
• تداوم : تداوم زمانی رخ می‌دهد که چشم در حالت طبیعی از روی شکلی به شکل دیگر حرکت کند. این حالت معمولا با استفاده از خطوط منحنی طراحی می‌شود. برای مثال لوگوی المپیک نمونه خوبی برای حالت تداوم بصری است.

اصول گشتالت تداوم
• تصویر و پایه : این حالت زمانی رخ می‌دهد که چشم قادر به تشخیص یک شکل در داخل شکلی دیگر باشد. برای مثال در تصویر زیر که به منظور ادای احترام به استیو جابز طراحی شده، شاهد وقوع چنین اتفاقی هستیم.

اصول گشتالت در طراحی

۴) واکنش‌های احشایی

آیا تاکنون برایتان پیش آمده که بی‌دلیل و به‌صورت غریزی به یک وب‌سایت، تصویر و یا هر نوع عنصر تصویری دیگری علاقه‌مند شوید، بدون اینکه توضیحی منطقی برای علاقه خود داشته باشید؟ در این صورت شما دچار نوعی واکنش احشایی و غریزی شده‌اید. موضوع طراحی برای برانگیختن واکنش‌های غریزی بسیاری از طراحان را به خود علاقه‌مند کرده است. برای این کار باید بدانید که چه‌چیزی در نظر مردم دل‌انگیز و زیبا و چه‌چیزی زشت است.

ایجاد واکنش غریزی
Airbnb با استفاده از تصاویری برای برانگیختن واکنش‌های غریزی، زیبایی‌های سفر را به کاربرانش نمایش می‌دهد. ایجاد واکنش‌های غریزی از طریق تصاویر هیجان‌انگیز و رنگارنگ مناسب امکان‌پذیر خواهد بود.

۵) روان‌شناسی رنگ‌ها

احساسات ما نسبت به رنگ‌های مختلف تفاوت بسیاری دارند و طراحان باید چیز‌های زیادی در این مورد یاد بگیرند تا بتوانند حالات روحی مورد نظرشان را در کاربرانشان القا کنند. در ادامه به معرفی مختصری از حالاتی روحی که رنگ‌های اصلی در انسان‌ها به وجود می‌آورند، می‌پردازیم.
آبی: امنیت، آرامش، صداقت، اعتماد، قدرت، مراقبت
اغلب شرکت‌هایی که با موضوع اعتماد سازی سروکار دارند از این رنگ بهره می‌جویند. برای مثال فیسبوک با استفاده از این رنگ، این اطمینان را به کاربرانش می‌دهد که اطلاعات و حریم شخصی آن‌ها در امان خواهد بود.

تاثیر رنگ آبی در طراحی
قرمز: انرژی، عشق، هیجان، تحرک، توجه، شور و نشاط
کوکاکولا یکی از آشناترین برند‌هایی است که با استفاده از این رنگ، شور و هیجان را به مخاطبان خود تزریق می‌کند.

تاثیر رنگ قرمز در طراحی
نارنجی: شادی، دوستی، مقرون‌به‌صرفه و ارزان
تعجبی ندارد که رنگ نارنجی در HubSpot از محبوبیت فراوانی برخوردار است. همچنین استفاده از این رنگ در امور بازاریابی بسیار متداول است.

تاثیر رنگ نارنجی در طراحی
زرد: منطقی، خوشبینانه، تفکر ره به جلو، اعتماد به نفس، شوخ‌طبعی
Bzzy نرم‌افزاری است که شما با استفاده از آن می‌توانید در مواقعی که سرتان بسیار شلوغ است، به صورت خودکار به پیام‌های دوستانتان پاسخ دهید. استفاده از رنگ زرد در این برنامه حاکی از بازیگوشی و شوخ‌طبعی آن است.

تاثیر رنگ زرد در طراحی
بنفش: خیال‌بافانه، خلاقانه، نوستالژیک
قالب و رنگ‌بندی بنفش برنامه Kaleidoscope قدرت تخیل شما را برمی‌انگیزد. این برنامه به شما کمک می‌کند که به صورت سریع و آسان، تغییراتی را بر روی کی فایل و تمامی نسخه‌های دیگر از آن فایل را به وجود بیاورید.

تاثیر رنگ بنفش در طراحی
سبز: رشد، طبیعی، مراقبت، تازه، زمین
معمولا شرکت‌هایی که در زمینه مواد غذایی فعالیت می‌کنند، از این رنگ استفاده می‌کنند. رنگ سبز باعث انتقال حس طراوت و تازگی به مخاطبان می‌شود.

تاثیر رنگ سبز در طراحی
سیاه: پیچیدگی، لوکس، اغواکننده، رسمی، اقتدار
این رنگ برای شرکت‌هایی که خدمات لوکس و گران‌قیمت عرضه می‌کنند، بسیار مناسب است.
چندرنگی:
گوگل نام‌آشناترین برندی است که در لوگوی خود از خاصیت چندرنگی استفاده کرده است. این رنگ‌ها در کنار یکدیگر باعث به وجود آمدن احساسات خوب و خاصی در مخاطبان می‌شود.

تاثیر رنگ چندگانه در طراحی

۶) روان‌شناسی شکل‌ها

همانند رنگ‌ها، انسان‌ها به اشکال مختلف نیز احساسات متفاوتی از خود نشان می‌دهند. در ادامه برخی از نتایج به دست آمده در مورد ارتباط اشکال و حالات روحی مختلف را معرفی می‌کنیم.
دایره، کره و بیضی : پیام‌های عاطفی مثبت و متصل به جامعه، دوستی، عشق، روابط، وحدت، زنانگی
لوگوی دایروی AT&T باعث به وجود آمدن حس وحدت جهان‌شمول در مخاطبان آن می‌شود که این حس کاملا با نوع فالیت‌های آن (شبکه‌های بی‌سیم) ارتباط دارد.

تاثیر طراحی دایره ای
مربع و مثلث: ثبات، قدرت، حرفه‌ای، بازده، مردانگی
مایکروسافت و دلتا در طراحی لوگو خود از این اشکال استفاده کرده‌اند. این موضوع باعث به وجود آمدن حس کارایی و ثبات محصولات و خدمات آن‌ها در ذهن کاربران می‌شود.

تاثیر طراحی تیز 1

تاثیر طراحی تیز 2
خطوط عمودی: مردانگی، قدرت، خط‌شکنی و تهاجم
هرچند که ممکن است شکل ابر مانند لوگو SoundCloud باعث به وجود آمدن حس رویاپردازی و تخیل شود، اما خطوط عمودی حالتی تهاجمی به آن بخشیده‌اند. در طراحی این لوگو از ایجاد نوعی حس دوگانگی استفاده شده است.

تاثیر خطوط عمودی در طراحی
خطوط افقی: جامعه، آسایش، آرامش
به عنوان یک سازمان حقوق مدنی، سازمان حقوق بشر از نمادی که سرشار از آرامش و صلح و برابری است، استفاده کرده است.

تاثیر خطوط افقی در طراحی

۷) نظریه کدینگ دوگانه

مغز انسان اطلاعات بصری به دست آمده از محیط را ۶۰ هزار برابر سریع‌تر از اطلاعات متنی پردازش می‌کند. نظریه کدینگ دوگانه در پی این است که با ترکیب این دو نوع از اطلاعات، سرعت درک مخاطبین از اطلاعات متنی را افزایش دهد. به عبارت دیگر برای درک و هضم بیشتر اطلاعات لغوی، از اطلاعات بصری استفاده می‌کنیم.
برای مثال در شکل زیر که به معرفی رنگ‌های اصلی، ثانوی و سوم می‌پردازد، تنها نگاه کردن به تصویر می‌تواند کافی باشد و اطلاعات در کنار تصویر صرفا توضیحات جزئی‌تری محسوب می‌شوند. کدینگ دوگانه باعث می‌شود که خواننده بتواند درک بیشتر و سریع‌تری از مطلب داشته باشد.

کدینگ دوگانه

۸) تحلیل هزینه و سود

تصمیم گیری چه به صورت آگاهانه و چه به صورت ناخودآگاه، چیزی به جز فرآیند تحلیل و بررسی هزینه و سود نیست. در واقع ما در هنگام تصمیم گیری قبل از اقدام به انجام عملی، هزینه‌های مورد نیاز و مزیت‌های بالقوه آن را بررسی می‌کنیم و اگر هزینه عملی بیشتر از سود آن باشد، آن را انجام نمی‌دهیم.
وظیفه ما به عنوان طراح این است که به مخاطبانمان اطمینان دهیم که ارزش و سود چیزی که طراحی می‌کنیم، بیشتر از هزینه‌های مورد نیاز برای آن است. این بدین معناست که با حفظ اهداف محتوا، آن را برای مخاطبان به اندازه کافی ساده‌تر کنیم. برای مثال در قبال پر کردن فرم تماس، پیشنهاد ارسال مطالب و کتاب‌های الکترونیکی باکیفیتی را به مخاطبان‌تان ارائه کنید.
در حالت کلی باید در تمامی بخش‌های طراحی موضوع تحلیل هزینه و سود را در نظر داشته باشید. به عبارت دیگر از مخاطبانتان چیزی بیش از آنچه که نیاز دارید و ارائه می‌کنید، نخواهید.

سعید مداحی

من سعید مداحی، موسس وب سایت پویا نت و مدیر عامل شرکت پویا وب، به همراه تیم دبیر خانه پویا نت روزانه مقاله هایی در زمینه بازاریابی اینترنتی و افزایش فروش از طریق اینترنت، طراحی وب سایت و سئو در این وب سایت قرار میدهیم. امیدواریم که مفید واقع شود.