چگونه به کمک علوم شناختی طراحی سایت خود را جذاب‌تر کنیم؟

در ده سال اخیر ترکیب علم عصب‌شناسی و اصول طراحی وب‌سایت، با فراز و نشیب‌های فراوانی مواجه بوده است. در طول این سال‌ها، برای پی بردن به چگونگی کارکرکرد مغز انسان در هنگام وب‌گردی از اسکن‌های مغزی و مطالعاتی در مورد ردیابی چشم استفاده شده است. در ادامه قصد داریم تا چند مورد از مهم‌ترین نتایج این مطالعات را به شما معرفی کنیم تا از آن‌ها برای بهینه‌سازی وبلاگ‌تان استفاده کنید.

پنج ثانیه ابتدایی

با توجه به تحقیقات دنیل کانمن، یکی از برندگان جایزه نوبل، مغز از دو سیستم مجزا برای عمل تصمیم‌گیری استفاده می‌کند. یکی از این سیستم‌ها، “سیستم آگاهانه” نام دارد که ما به هنگام تصمیم‌گیری عمیق و محتاطانه از آن بهره می‌جوییم. اما سیستم بعدی، همان قسمت “تصمیم‌گیری فوری” مغز است. بنابه تحقیقات کانمن، شما به صورت ناخودآگاه تمایل به باور کردن چیزهایی خواهید داشت که در اولین برداشت از چیزی در ذهن‌تان ثبت شده‌اند.
تصمیم‌گیری فوری کاملا در فرهنگ ما جا افتاده است. به خصوص زمانی که به مطالعه صفحات آنلاین می‌پردازیم، این مورد کاملا مشهود می‌شود. تکنولوژی به ما آموخته است که سریعا در مورد صفحات وب قصاوت کنیم و در صورت نپسندیدن‌شان، خیلی راحت از آن‌ها عبور کنیم. جالب است بدانید که ۱۷% از صفحات وب در کمتر از ۴ ثانیه توسط مخاطبان رها می‌شوند. تحقیقات دیگری نیز نشان می‌دهند که دامنه توجه ما در طول زمان بسیار کاهش یافته و هم‌اکنون به ۶ ثانیه رسیده است.
پس واضح است که شما باید به شدت بر روی اولین برداشت مخاطبان از وبلاگتان حساس باشید. وبلاگ شما در نگاه اول چگونه به نظر می‌رسد؟ آیا مخاطبان می‌توانند بدون نیاز به دقت کافی، اطلاعات مهم را از آن به دست آورند؟ شما فقط ۵ثانیه برای جذب مخاطبانتان فرصت خواهید داشت. اگر در این مدت آن‌ها نتوانند دلیل قانع کننده‌ای برای ماندن در وبلاگ شما بیابند، قطعا آن را ترک خواهند کرد.

اندازه طول تیتر

عناوین مطالب یکی از مهم‌ترین قسمت‌های هر صفحه‌ای است. اگر شما از هدر استفاده می‌کنید، این هدر باید به خوبی بیانگر موضوع اصلی آن صفحه باشد. حتی به جای این می‌توانید از یک هدر گرافیکی کوچک و جذاب استفاده کنید. تحقیقاتی که اخیرا از طرف Outbrain صورت گرفته، نشان می‌دهد که طول تیتر یک مطلب ارتباط مستقیمی با میزان تمایل کاربران به خواندن آن مطلب دارد. بهترین بازده ثبت شده در این زمینه، استفاده از یک تیتر متعادل (بین ۱۶ تا ۱۸ کلمه در تیترهای انگلیسی) است.

اندازه تیتر مناسب
Fold (قسمت بالایی صفحه)

بسیاری از طراحان و وبلاگ‌نویسان اعتقاد دارند که مطالبی که در قسمت بالایی صفحه قرار دارد نسبت به مطالب پایین‌تر آن از اهمیت بیشتری برخوردار هستند. زیرا مخاطبان بدون اسکرول کردن قادر به دیدن آن‌ها خواهند بود. این دیدگاه تا حدی درست است و در بیشتر موقع، قسمت بالایی صفحه مهم‌ترین بخش آن صفحه محسوب می‌شود.
اما با این وجود مطالب قسمت‌های پایینی هم مهم هستند. طبق یافته‌های Bnonn Tennant، برای کسانی که قصد فروش محصولی را دارند، مطالب و محتوای قسمت‌های پایینی حتی مهم‌تر از قسمت‌های بالایی صفحه نیز خواهند بود! اما چگونه می‌توان مطمئن شد که کاربران به این بخش نیز رجوع خواهند کرد؟ جواب ساده است: کافی است که شما بتوانید در ۵ ثانیه ابتدایی توجه و علاقه آن‌ها را به سمت خود جذب کنید و در ادامه با مفید یافتن کل محتوای صفحه، اعتماد آن‌ها به شما نیز افزایش خواهد یافت.

قسمت‌های پربازدید یک صفحه

با توجه به مطالعات الگوی F، نحوه خوانده شدن محتوای صفحات توسط اکثر کاربران تقریبا مشابه و نزدیک به هم است. مخاطبان قبل از هرچیزی عنوان مطلب را مطالعه کرده، سپس اولین جمله از مطلب را خوانده و در ادامه به اسکن سریع پاراگراف‌ها می‌پردازند.

الگوی F
اما مخاطبان به دنبال چه چیزی می‌گردند؟ هدف آن‌ها از مراجعه به وب‌سایت شما، کمی تفریح و سرگرمی و یا یافتن مطلبی است که برایشان مفید باشد. به عبارت دیگر، آن‌ها به دنبال “دوپامین” هستند. دوپامین یک انتقال دهنده شیمیایی عصبی است که به مرکز پاداش‌دهی مغز مربوط می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد که مغز افرادی که به مرور صفحه می‌پردازند همانند معتادان به الکل و مواد مخدر، به تولید این ماده شیمیایی می‌پردازد.
زمانی که شما غذای خوشمزه‌ای می‌خورید و یا ماساژ آرام‌بخشی را تجربه می‌کنید و در نتیجه احساس خوبی به شما دست می‌دهد، مغز شما به ترشح دوپامین می‌پردازد. با این حال دوپامین صرفا در زمان داشتن یک احساس خوب ترشح نمی‌شود. بلکه این ماده تمایلات شما را نیز کنترل می‌کند. مثلا تمایل به خوردن دوباره یک غذای خوشمزه، در نتیجه ترشح این ماده به وجود می‌آید.
هنگامی که مخاطبان برای اولین بار وارد صفحه‌ای می‌شوند، مغز آن‌ها این سوال‌ها را از آنان می‌پرسد: آیا چیز مفیدی در این‌جا برای من وجود دارد؟ آیا می‌توانم پاداشی پیدا کنم؟ یا باید اینجا را ترک کنم؟ وب‌سایت شما باید به اندازه‌ای سرگرم‌کننده باشد که مغز مخاطبان مایل به ماندن در آن باشد. برای این کار می‌توانید از راهنمایی‌های زیر استفاده کنید:
•    دوباره تاکید می‌کنیم که تیتر‌ها مهم‌ترین بخش‌های هر صفحه‌ای هستند. برای ایجاد یک تیتر مناسب از سه عنصر منافع شخصی مخاطب، اخبار جدید و همچنین ترغیب حس کنجکاوی استفاده کنید.
•    مطالب خود را در پاراگراف‌های مختلف تکه تکه کنید. این کار باعث می‌شود که مخاطبان با سهولت بیشتری به مطالعه آن مطلب بپردازند.
•    قسمت‌ها و کلمات مهم صفحه را بلد کنید تا در هنگام اسکن شدن توسط کاربران، توجه آن‌ها را به سمت خود جذب کند.
•    در چند سطر ابتدایی مطلب، مخاطبان‌تان را به خوبی قانع کنید که تا انتها مطلب شما را بخوانند.

وبلاگ خود را “ساده” و “آشنا” طراحی کنید

در سال ۲۰۱۲، محقق ارشد بخش تجربه کاربری یوتیوب (بارگاس آویلا) آزمایشات جالبی طراحی کرد تا متوجه شود که کاربران بیشتر به چه نوع وب‌سایت‌هایی تمایل نشان می‌دهند. این آزمایشات نشان می‌داد که کاربران در عرض ۱۷ الی ۵۰ میلی‌ثانیه (چیزی حدود یک دهم سرعت پلک زدن) در مورد زیبایی وب‌سایت شما قضاوت می‌کنند. همچنین بارگاس متوجه شد که “سادگی” و “آشنایی” وب‌سایت، نقش فوق‌العاده‌ای در باقی‌ماندن مخاطبان در یک وب‌سایت دارند.
پیچیدگی بصری: هرچه ظاهر وب‌سایتی پیچیده‌تر باشد، مخاطبان تمایل کمتری به ماندن در آن از خود نشان دهند. بعضی از وبلاگ نویسان دوست دارند تا ویژگی‌های مختلف و متنوع گرافیکی را به وبلاگ خود بیافزایند، در حالی که این کار باعث حواس‌پرتی مخاطبان خواهد شد و توجه آن‌ها را از مطلب اصلی دور خواهد کرد.
آشنایی: مخاطبان انتظارات مختلفی از یک نمای وبلاگ دارند. با این حال اگر شکل و شمایل وبلاگ شما کاملا برای آن‌ها متفاوت باشد، احتمال برقراری ارتباط کاهش می‌یابد.
سادگی در طراحی از اهمیت بالایی برخوردار است. به مثال زیر توجه کنید:

طراحی ساده
تصویر بالا، طراحی قدیمی از یک صفحه وب‌سایت است و تصویر پایین طراحی جدید آن را به نمایش می‌گذارد.

طراحی ساده 2
هدف از طراحی دوباره این صفحه، ساده‌سازی آن بود و نتیجه‌ای برابر با افزایش میانگین مدت زمان باقی‌ماندن مخاطبان در وب‌سایت به میزان ۵۵.۱۴% را در پی داشت. همچنین می‌توانید به مثال زیر توجه کنید. تصاویر زیر وب‌سایت
Skinnyties.com را نشان می‌دهند که در اکتبر سال ۲۰۱۲ از نو طراحی شد:

طراحی آشنا
و بعد از طراحی:

طراحی آشنا 2
تنها با یک تغیییر طراحی ساده و تبدیل آن به یک وب‌سایت آشنا و مشابه به تجارت سنتی، نتایج زیر حاصل شد:

نتایج طراحی ساده
در مطالعه‌ای دیگر با عنوان “عوامل موثر بر رفتار بازدیدکنندگان یک صفحه وب” محققان دریافتند که طراحی پیچیده باعث بروز نتایج غیرقابل پیش‌بینی خواهد شد. به عبارت دیگر زمانی که طراحی صفحه شما ساده است، حرکت چشم مخاطبان از الگوی خاصی پیروی می‌کند اما این الگو در مورد صفحات پیچیده پاسخگو نخواهد بود.
دلیل این اتفاق این است که مخاطبان نمی‌دانند که باید چه کنند. چگونه باید به صفحه بعدی بروم؟ چگونه باید پیمایش کنم؟ موضوع این وب‌سایت چیست؟ این سوالاتی است که در ذهن مخاطبان شکل خواهد گرفت. هرچند پیچیدگی می‌تواند خلاقیت بیشتری در خود جای دهد، اما با این وجود باعث سردرگم شدن کاربران نیز خواهد شد.
اما سادگی و آشنایی به معنای عدم استفاده از خلاقیت نیست. برای مثال اپل در وب‌سایت خود با یک طراحی ساده، اطلاعات مهم مورد نیاز برای کاربران را نیز به آن‌ها ارائه می‌کند:
طراحی سایت اپل
مکانیزم بدن انسان ترجیه می‌دهد که برای انجام عملیات پردازش، رمزگشایی و ذخیره‌سازی داده‌های پیچیده، خیلی مغز و چشم‌مان را به زحمت نیندازیم. به همین دلیل وب‌سایت‌های ساده، زیباتر و دل‌نشین‌تر از وب‌سایت‌های پیچیده به نظر می‌رسند.

طراحی خود را به گونه‌ای انجام دهید که امکان بحث و گفت‌و‌گو در آن وجود داشته باشد

وب‌سایت‌هایی مانند Medium این امکان را برای کاربرانشان فراهم می‌کنند که در مورد هر پاراگراف به صورت جداگانه نظر و کامنت دهند. این کار بسیار منطقی و معقول‌تر از نظر دادن در مورد کل مطلب به صورت یکجا است.
امکان نظر دهی

از چه فونتی باید استفاده کنیم؟

یکی دیگر از بخش‌های مهم طراحی هر وب‌سایتی، به تایپوگرافی آن تعلق دارد. اگر شما در مورد یک تایپوگرافی مناسب به جست‌و‌جو بپردازید، نتایج ضد و نقیض فراوانی به دست خواهید آورد. اما با این حال خوشبختانه علم در این قسمت نیز به کمک ما آمده است.
در یک مطالعه مشترک که توسط گوگل و IBM انجام گرفته است، دانشمندان دست به مطالعه گسترده و جامعی با عنوان “چگونگی تاثیر فونت در میزان نفوذ مطالعه آنلاین” زدند. در این مطالعه چند مقاله مختلف علمی را بین دانش‌آموزان کلاس هشتمی پخش کرده و آن‌ها را تشویق به مطالعه این مقالات کردند. همچنین این آزمایش در ابعاد بزرگتر برای رده‌های سنی مختلفی از مردان و زنان و همچنین کسانی که زبان اول و مادری آن‌ها انگلیسی نبود نیز برگزار شد. نتایج کلی به دست آمده از این مطالعات بدین شرح بود:
•    در فونت‌های کوچک، مردم تمایل به صرف مدت زمان بیشتری برای هر پاراگارف و جمله دارند. این موضوع کاملا قابل پیش‌بینی بود. زیرا زمانی که فونت کوچک باشد، از سرعت تشخیص کلمات کاسته می‌شود و مردم برای خواندن آن‌ها نیاز به صرف وقت و انرژی بیشتری دارند. فونت‌‌های زیر ۱۰ با این مشکل مواجه بودند.
•    در فونت‌های بزرگتر، تمرکز افراد بزرگتر و سریع‌تر شده بود. به این معنا که در هر نگاه قادر به درک و تشخیص کلمات بیشتری بودند.
•    نکته جالب آزمایش در این بود که سرعت خوانده شدن فونت Georgia به میزان ۷.۹% بیشتر از فونت Helvetica بود. در حالی که این دو فونت ظاهرا تفاوت زیادی با یکدیگر ندارند.

استفاده ماهرانه از فضاهای خالی

محققان دانشگاه ویچیتا مطالعاتی را در رابطه با فضای خالی در وب‌سایت‌ها انجام دادند. در این آزمایش ۸۹% از شرکت‌کنندگان روزانه به وب‌سایت‌های مختلف سر می‌زدند. ۱۱% از این افراد به طور هفتگی بیش از ۲۵ ساعت خود را در وب می‌گذراندند و ۲۶% از آن‌ها در طول هفته حداقل ۷ ساعت خود را به وب‌گردی اختصاص می‌دادند.
محققان با کم و زیاد کردن فضای خالی اطراف صفحه و بین پاراگراف‌ها و سطر‌ها به نتایج زیر دست یافتند:
•    فضای خالی بین سطر‌های متن تاثیر چندانی در سرعت درک و خوانایی کلمات ندارد. با این حال پس از مطالعه خوانندگانی که فاصله بین سطر‌های مطلب‌شان بیشتر بود، رضایت بیشتری از متن داشتند. به عبارت دیگر فاصله کمتر بین سطر‌ها خوانایی وب‌سایت شما را به میزان قابل ملاحظه‌ای تحت تاثیر قرار نمی‌دهد، ولی ممکن است باعث نارضایتی خوانندگان شود.
•    مطالبی که فضای خالی کمتری در حاشیه‌های خود داشتند سریع‌تر خوانده شده بودند، اما کمتر از بقیه قابل درک بودند. استفاده از حاشیه‌های خالی در اطاف متن سرعت خوانده شدن آن را کاهش می‌دهد، اما در عوض درک آن را سریع‌تر و آسان‌تر می‌کند.

نتیجه‌گیری

ما در این مطلب برخی از مهم‌ترین عناصر طراحی را به شما معرفی کردیم و در مورد دامنه توجه کوتاه ما و شانس اول در جذب مخاطب، تکه تکه کردن پاراگراف‌ها، بهینه‌سازی اندازه فونت‌ها و هم‌چنین استفاده از فضاهای سفید با شما سخن گفتیم. هم‎‌چنین در مورد طراحی ساده و آشنا و قسمت‌های پربازدید صفحه و نحوه اسکن شدن آن توسط کاربران اطلاعاتی را به شما ارائه کردیم.
این اطلاعات نر براساس اصول طراحی، بلکه از روی آزمایشات علمی متنوع بر روی سیستم عصبی انسان به وجود آمده‌اند. شما می‌توانید با بهره‌گیری از این‌ها، وبلاگ خود را برای مخاطبانتان جذاب‌تر و دوست‌داشتنی‌تر بکنید.

سعید مداحی

من سعید مداحی، موسس وب سایت پویا نت و مدیر عامل شرکت پویا وب، به همراه تیم دبیر خانه پویا نت روزانه مقاله هایی در زمینه بازاریابی اینترنتی و افزایش فروش از طریق اینترنت، طراحی وب سایت و سئو در این وب سایت قرار میدهیم. امیدواریم که مفید واقع شود.